Mijn Passie

Log hier in met je Entree account

Inhoud

Inleiding

Als mensen een overeenkomst gesloten hebben, is het de bedoeling dat zij de afspraken nakomen. Toch komt het vaak voor dat afspraken, zoals in de overeenkomst zijn vastgelegd, niet door partijen worden nagekomen.

Bron: Video Centrum Nederland, Soest

Wie is in deze video zijn overeenkomst niet nagekomen?

De groenteboer; hij heeft geen lychees en vijgen geleverd.

In het recht zijn gevolgen verbonden aan het niet-nakomen van afspraken uit overeenkomsten. Het is nu wel belangrijk om te weten, of het de schuld is (of voor het risico) van de persoon dat de afspraken niet worden nagekomen. Is het niet zijn schuld (of zijn risico) dan spreken we van overmacht. Is het wel de schuld van de persoon of behoort het tot zijn risico, dan spreken we van wanprestatie.

Deze theorie gaat over:

  • Wanneer er sprake is van wanprestatie en welke juridische consequenties dit heeft;

  • Wat verzuim is en hoe je dit kunt aantonen door een ingebrekestelling;

  • Wanneer je je kunt beroepen op overmacht.

Wanprestatie ↑Naar boven

Als je de afspraken uit een overeenkomst niet, niet goed of niet tijdig nakomt, noemen wij dat wanprestatie. Bij het niet-nakomen van je afspraken moet je niet alleen denken aan niet (meer) willen, maar in bepaalde gevallen ook aan niet (meer) kunnen.

Je hebt een computer besteld en ziet hem enige tijd later in een andere winkel voor een veel lagere prijs aangeboden worden. De winkelier waar je de computer besteld hebt, wil dat jij die computer toch van hem koopt.

Je hebt je auto verkocht en voordat de koper hem komt ophalen, rijd je hem total loss.

Als je maar de helft van de bestelling voor de keuken geleverd krijgt van de groothandel of hij levert pas na de feestdagen uit, dan kun je ook spreken van wanprestatie.

Je ziet dat het niet-nakomen zowel een actief handelen kan zijn maar ook een (passief) nalaten. Het kan zelfs voorkomen dat je keurig op tijd je afspraken nakomt, maar het resultaat is niet zoals afgesproken. Zonder dat jij daar actief of passief bij betrokken bent geweest.

Als de wijnleverancier de afgesproken flessen wijn heeft afgeleverd maar bij opening blijken ze bedorven, dan spreken we ook van wanprestatie. De wijnleverancier heeft actief noch passief gehandeld wat betreft de inhoud. In deze situatie komt de wanprestatie toch voor het risico van de leverancier.

De barman heeft een wanprestatie geleverd door een bedorven drankje te schenken.

Wat zijn nu de juridische mogelijkheden als er sprake is van wanprestatie?

  • Eisen dat er alsnog wordt nagekomen;

  • Ontbinding van de overeenkomst eisen;

  • Vervangende schadevergoeding eisen;

  • Aanvullende schadevergoeding in combinatie met nakoming, ontbinding dan wel vervangende schadevergoeding;

  • Eigen verplichtingen opschorten (uitstellen).

Alsnog nakoming

Vaak zal de benadeelde partij (eiser) willen dat de tegenpartij alsnog zijn verplichtingen nakomt. Dit is natuurlijk niet mogelijk als de afgesproken verplichting niet meer kan worden nagekomen of als het geen zin meer heeft.

Als je een partij kerstbomen koopt voor de verkoop en ze worden pas na Kerstmis geleverd, dan heeft die levering geen zin meer. Als je een antiek schilderij koopt en voordat het schilderij wordt afgeleverd het schilderij onherstelbaar wordt beschadigd, dan is de nakoming niet meer mogelijk.

De barman komt zijn verplichting alsnog na door een nieuw drankje te mixen.

Ontbinding

De benadeelde partij kan ook ontbinding eisen van de overeenkomst als er sprake is van wanprestatie. Het moet natuurlijk wel zo zijn dat de wanprestatie ernstig genoeg is. Als je honderd stoelen bestelt voor je eetcafé en er worden er maar negentig geleverd, dan kun je normaal gesproken geen ontbinding eisen.

Vervangende schadevergoeding

Het kan zijn dat de eiser geen prijs meer stelt op nakoming van de afspraak. In plaats daarvan kan hij een schadevergoeding eisen. De waarde van de (niet-nagekomen) prestatie en de hoogte van de vervangende schadevergoeding moeten wel in evenwicht zijn.

Aanvullende schadevergoeding

Uitgangspunt bij het eisen van schadevergoeding is dat er wel schade geleden moet zijn. Dus als je bij de rechter schadevergoeding eist van je tegenpartij, moet je duidelijk je schade aan kunnen tonen.

Schade kan ontstaan omdat je verlies lijdt als de ander zijn verplichtingen niet nakomt. Je kunt bijvoorbeeld geen omzet draaien, omdat er niet geleverd is volgens afspraak. We spreken in dit soort gevallen ook wel van vertragingsschade. Door de vertraging in de nakoming ontstaat er schade.

Het kan ook zijn dat de wanprestatie gevolgen heeft voor andere bezittingen van de eiser. Als de verlichting in het restaurant kortsluiting veroorzaakt waardoor brand ontstaat, dan heeft dat schade tot gevolg aan de rest van de inventaris of zelfs het gebouw. In dit soort situaties spreken we van gevolgschade.

In het algemeen kun je zeggen dat schade kan bestaan uit:

  • misgelopen (gederfde) winst;

  • geleden verlies;

  • kosten die je hebt moeten maken om de schade te beperken.

Opschorting

Als de tegenpartij zijn verplichtingen niet nakomt, kan het soms verstandig zijn om jouw eigen verplichtingen uit de overeenkomst maar even uit te stellen. Het gebruikmaken van je opschortingsrecht is dus eigenlijk een soort drukmiddel om ervoor te zorgen dat de tegenpartij snel zijn afspraken nakomt. Stel je hebt met je drankleverancier afgesproken dat hij elke maand honderd flessen jenever levert. Jij moet vooraf per kwartaal betalen. Als de leverancier op een bepaald moment niet levert, is het verstandig om jouw kwartaalbetaling maar even op te schuiven.

Indien er sprake is van wanprestatie heeft de eiser het recht een keuze te doen uit de mogelijkheden die het recht hem biedt. De tegenpartij kan niet zeggen dat je een andere mogelijkheid moet kiezen (bijvoorbeeld alsnog nakomen in plaats van vervangende schadevergoeding).

Deze regels zijn regels van aanvullend recht. Partijen mogen bij het afsluiten van de overeenkomst afspreken dat zij bepaalde mogelijkheden niet zullen kiezen als er sprake is van wanprestatie. Partijen kunnen ook afspreken dat er een boete betaald moet worden bij wanprestatie. De boete kan dan in plaats van de nakoming geëist worden.

Verzuim ↑Naar boven

Als de tegenpartij zijn verplichtingen niet nakomt, kun je normaal gesproken niet meteen naar de rechter stappen. De rechter is van mening dat de tegenpartij eerst de kans moet krijgen om alsnog zijn verplichtingen na te komen. Dit geldt natuurlijk niet als nakoming zonder meer niet meer mogelijk is.

De rechter zal willen dat eerst de tegenpartij 'in verzuim' is. Stel je hebt afgesproken dat jouw bedrijfsinventaris half januari afgeleverd wordt. Wanneer kun je nu spreken van verzuim van de tegenpartij? Is dat al 16 januari of is dat pas 22 januari?

Om het juiste moment van verzuim vast te kunnen stellen (en dus naar de rechter kunnen gaan en schadevergoeding te kunnen eisen) is een ingebrekestelling nodig.

Ingebrekestelling

Dit is een laatste kans voor de tegenpartij om alsnog haar verplichtingen na te komen. Zo'n ingebrekestelling stuur je schriftelijk aan de tegenpartij en je noemt een datum vanaf welk moment het verzuim in gaat. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een betalingsherinnering (aanmaning) waarop staat dat binnen 8 dagen betaald moet worden, anders zullen extra kosten in rekening gebracht worden.

De termijn die je noemt, hoeft niet lang te zijn en varieert vaak van 1 tot 2 weken. Heeft de tegenpartij na de genoemde datum nog niet aan zijn verplichtingen voldaan, dan is hij automatisch in verzuim. Dan kun je naar de rechter gaan.

In een aantal gevallen is een ingebrekestelling niet nodig en treedt er automatisch (van rechtswege) verzuim op.

  1. Als nakoming niet meer mogelijk is. De tweedehands auto die je gekocht hebt, is intussen al aan een ander verkocht en afgeleverd.

  2. Partijen hebben in de overeenkomst een uiterste termijn (fatale datum) genoemd waarbinnen de verplichtingen moeten zijn nagekomen. De verbouwing van je restaurant moet uiterlijk 1 december klaar zijn. Als de verbouwing niet gereed is op 1 december, dan is de aannemer per 2 december in verzuim.

  3. Als je de schadevergoeding die je schuldig bent op grond van wanprestatie niet meteen betaalt. Als de rechter de schadevergoeding heeft vastgesteld, is het natuurlijk niet zinvol als je bij niet-betaling eerst weer een ingebrekestelling moet gaan sturen.

  4. Het kan zijn dat de tegenpartij al aangeeft niet aan zijn verplichtingen te zullen voldoen. Het kan zijn dat de tegenpartij je dit mondeling meedeelt, maar dan is het verstandig om dit schriftelijk vast te leggen. Bij de rechter heb je dan geen bewijsprobleem.

  5. Partijen spreken van tevoren af dat er geen ingebrekestelling nodig is wanneer een van de partijen zijn verplichtingen niet nakomt. De ingebrekestelling is aanvullend recht, dus partijen kunnen in een overeenkomst van deze regel afwijken.
    Vaak zie je in de leveringsvoorwaarden van winkeliers en groothandel staan dat niet tijdige betaling 'verzuim van rechtswege oplevert'. Dit betekent dus dat een ingebrekestelling achterwege kan blijven als er niet op tijd betaald wordt.

Overmacht ↑Naar boven

Heel vaak hoor je mensen zeggen dat er sprake was van overmacht als ze op een of andere manier niet aan hun verplichtingen hebben voldaan. Mensen willen daarmee zeggen dat het niet hun schuld is dat de afspraak niet kon worden nagekomen. Maar ze willen bovenal dat nadelige gevolgen niet voor hun rekening komen.

Het begrip overmacht in het recht is veel beperkter dan in het normale spraakgebruik. Dit komt mede doordat de juridische gevolgen van overmacht groot kunnen zijn.

Als je met succes een beroep op overmacht kunt doen, ben je niet schadeplichtig. Dat betekent dat mensen snel beweren dat er sprake is van overmacht als zij hun verplichtingen niet zijn nagekomen.In het recht zijn echter nogal wat beperkingen gesteld aan het begrip overmacht. Je zou kunnen zeggen dat overmacht 'een van buitenkomend onheil is. Je hebt het niet kunnen voorzien,. Het is niet jouw schuld en het komt niet voor jouw risico.'

Als je de definitie goed bestudeert, zie je dat maar weinig gebeurtenissen onder het begrip overmacht vallen. Je kunt dan eigenlijk alleen maar denken aan natuurrampen.

Als je 's winters in je auto rijdt en je slipt, waardoor de lading verloren gaat, dan is dat geen overmacht. Je had immers kunnen voorzien dat het 's winters glad kan zijn op de weg. Sterker nog, als je auto rijdt, neem je bepaalde risico's en die moet je dus niet op een ander afwentelen. Als je een groot buffet aanneemt en op de afgesproken dag is je personeel ziek, dan is er weer geen beroep op overmacht mogelijk. Zoiets komt voor jouw risico en dan moet je maar elders personeel vandaan halen.

In het algemeen leveren ziekte en geldgebrek geen overmacht op. Als de prestatie echt gebonden is aan de persoon die ziek is (een beroemde popzanger, kunstschilder et cetera) dan zal wel met succes een beroep op overmacht gedaan kunnen worden.

Ook de werknemer zal bij ziekte zich met succes op overmacht kunnen beroepen tegenover zijn baas. Dit voorkomt dat de baas schade kan gaan claimen bij zijn werknemer, doordat de productie bijvoorbeeld heeft stilgelegen.

Als een werknemer ziek is, kan de werkgever zich niet beroepen op overmacht ten opzichte van de gasten die gereserveerd hebben. Hij kan bijvoorbeeld proberen een oproepkracht te regelen.

De tegenpartij heeft bij overmacht alleen de mogelijkheid om ontbinding van de overeenkomst te eisen. Daarmee voorkomt hij dat hij alsnog zijn deel van de afspraken moet nakomen. Was hij ze al nagekomen, dan kan hij door de ontbinding zijn geleverde prestatie terugeisen.

Het kan ook dat er sprake is van tijdelijke overmacht. Bijvoorbeeld natuurrampen, oorlogssituaties of het uitbreken van varkenspest. In dat soort situaties kun je bepaalde gebieden niet bereiken. Als je daar spullen moet afleveren, heb je een probleem. Het kan zijn dat je nooit meer kunt leveren of dat de levering voor langere of korte termijn moet worden uitgesteld.

In die situaties heeft de tegenpartij de mogelijkheid om zijn eigen verplichtingen op te schorten tot het moment dat de tijdelijke overmacht voorbij is. De ander zal dan gewoon aan de verplichtingen van de overeenkomst moeten voldoen, ook al zijn de omstandigheden dan misschien ernstig in zijn nadeel veranderd.

Ook voor overmacht geldt dat het onder het aanvullende recht valt. Dit betekent dat partijen bij het aangaan van een overeenkomst kunnen uitsluiten dat zij in bepaalde gevallen een beroep op overmacht zullen gaan doen.

Samenvatting

 

 

In samenwerking met het

© Noordhoff Uitgevers bv