Mijn Passie

Log hier in met je Entree account

Wijngebied: Bordeaux

Bordeaux

Inleiding

Bordeaux is het meest prestigieuze wijngebied ter wereld – geen ander gebied brengt zoveel AOP-wijnen voort. Het landschap zelf is niet spectaculair: het heeft geen steile hellingen of ruige landschappen.

Er zijn verschillende redenen voor het succes van Bordeaux:

Klimaat

Bordeaux ligt aan de Atlantische Oceaan, die een matigende invloed heeft op de temperatuur. In de winter en het voorjaar is het niet extreem koud; in de zomer is het zelden erg heet. Bovendien is er voldoende neerslag.

Bodem

De bodem is vrij arm en heeft drie belangrijke elementen: kalk, kiezel en klei. Vooral de kiezelhoudende onderlaag is relevant: die is goed waterdoorlatend, zodat regenwater gemakkelijk wegstroomt. Bovendien kunnen de wortels van de druivenstok diep in de bodem doordringen. Ook houdt de kiezel warmte vast, wat vooral belangrijk is voor de laat rijpende Cabernet Sauvignon.

Goede waterhuishouding

Door de ligging aan grote rivieren als de Dordogne, Garonne en Gironde hebben de wijngaarden gemakkelijk toegang tot voldoende water.

Geschikte druivenrassen

Het terroir in Bordeaux is ideaal voor bepaalde druivenrassen die uitstekende wijnen opleveren. Voor de rode wijnen van Bordeaux zijn twee blauwe rassen het belangrijkst: Merlot en Cabernet Sauvignon. Merlot is eerder rijp dan Cabernet en geeft wijnen met souplesse en rijpe, kruidige smaaktonen. Cabernet Sauvignon geeft kracht en frisse tonen van rood fruit. Daarnaast zijn er nog andere druivenrassen, zoals Cabernet Franc, Malbec, Petit Verdot en Carmenère. Voor de witte wijnen gebruikt men vooral Sémillon en Sauvignon.

Assemblage

Alle bordeauxwijnen zijn samengesteld uit meerdere druivenrassen. De samenstelling wisselt, afhankelijk van de oogstresultaten. Hierdoor kunnen de wijnproducenten ieder jaar een hoog kwaliteitsniveau halen. Oogstproblemen met een bepaald ras kunnen ze compenseren met andere rassen, die dat jaar meer succes hebben.

Omvang van het gebied

Gemiddeld is het eigendom relatief groot. Hierdoor kunnen wijnproducenten beter selecteren en alleen de beste druiven gebruiken. Ze kunnen het zich dus veroorloven om wijnen in verschillende kwaliteitsklassen te maken. De grotere domaines produceren zogeheten eerste, tweede en soms zelfs derde wijnen.

Algemene kenmerken Bordeaux *

 
 

Terroir

Bodem
Combinatie van kalk, kiezel en klei
Klimaat
Gemiddelde temperatuur: 12°C Gemiddeld aantal zonuren: 2000
Belangrijkste druivenrassen
Blauw:
  • Cabernet Sauvignon
  • Cabernet Franc
  • Merlot
  • Malbec
  • Petit Verdot
  • Carmenère
Wit:
  • Sauvignon
  • Sémillon
  • Muscadelle
 

Wijngaard

Wijngaardareaal
115.000 hectare
Totale productie
5,1 miljoen hectoliter
 

Vinificatie

Soorten wijn
Wit: 10%
Rood: 90%
 

Appellations

Indeling
Algemene appellations
Districts-appellations
Gemeente-appellations
Onderverdeling in wijngebieden
Rechteroever
Tweestromenland
Linkeroever

* De genoemde cijfers hebben alleen betrekking op het gebied Bordeaux, dus niet op de andere gebieden in deze paragraaf, zoals Bergerac, Côtes de Duras, Buzet en Marmandais.

Traditie

Bordeauxwijn staat voor een bepaalde stijl: krachtige wijnen die volgens de traditionele vinificatiemethoden zijn geproduceerd en op hout hebben gerijpt. Die stijl is men lange tijd – tot eind jaren tachtig – trouw gebleven. Door deze eeuwenlange kwaliteitstraditie is ‘Bordeaux’ uitgegroeid tot een betrouwbare merknaam. Ter illustratie: al in 1855 is er een indeling gemaakt van de beste wijnen van de Médoc. Die indeling bestaat nog steeds.

Kenmerken van het gebied

Bordeaux ligt op de 45e breedtegraad: precies halverwege de evenaar en de noordpool. Door het gebied stromen de rivieren de Garonne en de Dordogne. Voorbij Bordeaux – ter hoogte van Margaux – komen ze samen in de Gironde, die uitmondt in de Atlantische Oceaan. Het departement waartoe Bordeaux behoort, heet ook Gironde.

De rivieren verdelen het Bordeauxgebied in drie hoofdgedeelten. Rechts van de Dordogne ligt de rechteroever, links van de Gironde en Garonne de linkeroever. Tussen beide rivieren ligt het gebied Entre-Deux-Mers (tussen twee zeeën, of: tweestromenland). Dit gebied dankt zijn naam aan de ligging: het ligt tussen de rivieren Garonne en de Dordogne.

Dit levert de volgende indeling in wijngebieden op:

  • Linkeroever:
    • Médoc (§ 8.8.2);
    • Haut-Médoc (§ 8.8.2);
    • Graves (§ 8.8.3);
    • Sauternes (§ 8.8.4).
  • Entre-Deux-Mers (§ 8.8.5).
  • Rechteroever:
    • Saint-Emilion (§ 8.8.6);
    • Pomerol (§ 8.8.6);
    • Fronsac (§ 8.8.6);
    • Bourg (§ 8.8.7);
    • Blaye (§ 8.8.7).
  • Bergerac (§ 8.8.8).
  • Overige wijngebieden rond Bordeaux (§ 8.8.9).
Kastelen in de Bordeaux

De indrukwekkendste onderdelen van het Bordeaux-landschap vormen de kastelen, waarvan sommige lijken op paleizen. De meeste verkeren in uitstekende staat van onderhoud, met verzorgde tuinen en oprijlanen. Er zijn twee redenen waarom de eigenaren veel geld aan het onderhoud kunnen besteden. Ten eerste is dit te danken aan de goede prijs die men voor de wijnen ontvangt. Ten tweede zijn de grote bezittingen vaak in handen van vermogende particulieren of instellingen met veel geld, zoals banken en verzekeringsmaatschappijen. Dit verschil met andere wijngebieden is ook te zien aan de ontvangst op het wijngoed.

In andere gebieden ontmoet de bezoeker meestal de wijnboer, die ook eigenaar en wijnmaker is. In Bordeaux daaren­tegen hebben kastelen vaak een professionele afdeling ‘ontvangst’ (accueil).

Druivenrassen en wijnen

De wijnen van de linker- en rechteroever verschillen van karakter. Zoals zo vaak ligt de oorzaak hiervan in het terroir, dat bepaalt welke druivenrassen men vooral gebruikt. Merlot is overal het meest aangeplant, maar steeds in andere verhoudingen en in combinatie met andere rassen. Aan de linkeroever bevat de bodem meer kiezel, waardoor de Cabernet Sauvignon er goed rijpt. Deze druif bepaalt het karak­ter van de wijnen van de Haut-Médoc. In de smaak van de wijnen is vooral zwarte bessen en rood fruit te herkennen. De bodem van de rechteroever is minder geschikt voor de Cabernet Sauvignon, zodat daar de Merlot gebruikt wordt in combinatie met bijvoor­beeld de Cabernet Franc. De wijnen zijn rijper en aardser van smaak.

Toegangshek Clos Fourtet
Toegangshek Clos Fourtet

Bij veel bordeauxwijnen duurt het even voordat ze op dronk zijn. Maar dat begint te veranderen door de druk van de snel drinkbare wijnen uit ‘de nieuwe wijnlanden’. Veel wijnmakers in Bordeaux zorgen er daarom voor dat hun wijnen ook sneller op dronk zijn.

Kwaliteitsindeling en classificatie

Binnen de Bordeauxregio bestaan er twee indelingen: de kwaliteitsindeling en de classificaties.

  • Kwaliteitsindeling: de indeling in appellations, die wettelijk is vastgelegd door het INAO. Het wettelijk toezicht valt hier onder het Conseil Interprofessionnel de Vins de Bordeaux (CIVB).
  • Classificaties: dit zijn ranglijsten die niet wettelijk geregeld zijn, maar wel op het etiket voorkomen. Het bekendste voorbeeld hiervan is de classifica­tie van 1855 voor wijnen uit Haut-Médoc. Die zijn gerangschikt in Grands Crus Classés, in de niveaus 1 tot en met 5.

Binnen de districts-appellation van Saint-Emilion maakt men onderscheid in Grands Crus en Grands Crus Classés. Omdat deze indeling wettelijk is vastgelegd, is het een kwaliteitsindeling, en geen classificatie. Er is dus wel een AOP Saint-Emilion Grand Cru Classé, want dit is een wettelijk vastgelegde aanduiding, maar er is officieel geen AOP Pauillac Grand Cru Classé, omdat dit geen wettelijke aanduiding is: het is een classificatie. De verschillende classificaties komen aan de orde bij de diverse regio’s.

Hierna komt eerst de algemene kwaliteitsindeling van Bordeaux aan bod. Bordeaux heeft 57 appellations met een totale oppervlakte van 120.000 hectare.

De herkomstwetgeving in Bordeaux deelt de appellations van laag naar hoog als volgt in:

IGP Atlantique;

  • algemene appellations;
  • districts-appellations;
  • gemeente-appellations.

Figuur 8.12: Overzicht indeling appellations Bordeaux

IGP Atlantique

Met ingang van de oogst 2006 kent Bordeaux voor het eerst de mogelijkheid om wijnen op de markt te brengen als IGP Atlantique. De wijnmaker kan daarmee wijnen maken die aan minder hoge eisen hoeven te voldoen. Ook kan men het druivenras op het etiket vermelden. Men hoopt hiermee beter te kunnen concurreren met wijnen uit andere gebieden in de wereld die ook niet gebonden zijn aan heel strenge eisen.

  • Algemene appellations

Ongeveer de helft (48 procent) van de wijnproductie in dit gebied (2,6 miljoen hectoliter) heeft de algemene appellation ‘Bordeaux’ of ‘Bordeaux Supérieur’. Deze appellations beslaan een oppervlakte van bijna 50.000 hectare. Alleen die oppervlakte al is groter dan veel wijngebieden. Er zijn zelfs landen met minder wijngaardoppervlak. Wijnen met deze appellation hebben moeite om zich staande te houden in de internationale concurrentiestrijd. Het wijngaard­oppervlak neemt af. Grondeigenaren krijgen zelfs subsidie om hun wijngaarden te rooien.

De druiven voor de algemene appellations kunnen afkomstig zijn uit het hele Bordeauxgebied, maar meestal komen ze uit het tweestromenland (ook wel Entre-Deux-Mers of middengedeelte genoemd). Deze appellations produceren alle wijntypen: rood, rosé, mousserend (Crémant de Bordeaux), droog wit en zoet wit. Bovendien behoort een speciaal type rosé tot deze appellations: de Clairet. Deze is voller van kleur en smaak dan een doorsnee rosé. Vergelijk het Engelse woord ‘claret’, dat ‘rode wijn’ betekent.

AOP Bordeaux

De meeste wijnen van de AOP Bordeaux zijn rood. Vanwege bodemverschillen en de diversiteit aan druivenrassen zijn de verschillen tussen de wijnen van deze appellation vrij groot. De gemiddelde kwaliteit en prijs is duidelijk lager dan van wijnen met een districts- of gemeente-appellation. Bovendien zijn ze meestal toegankelijker en minder lang houdbaar. Het wettelijke oogstmaximum is vastgesteld op 55 hecto­liter per hectare. Onder deze algemene appellation vallen ook andere wijntypen:

  • droge witte wijn (blanc sec);
  • zoete witte wijn (blanc doux);
  • rosé en clairet;
  • Crémant de Bordeaux.

Binnenkomst van de oogst bij een ambachtelijk bedrijf
Binnenkomst van de oogst bij een ambachtelijk bedrijf

AOP Bordeaux Supérieur

Voor de AC Bordeaux Supérieur gelden strengere regels dan voor de AOP Bordeaux. De wijnen kunnen niet eerder dan twaalf maanden na de oogst in de handel komen, en de toegestane opbrengst per hectare ligt lager: 50 hectoliter per hectare.

  • Districts-appellations

Het Bordeauxgebied heeft meer dan veertig districts-appellations. Samen zijn ze goed voor 47 procent van de productie. Belangrijke voorbeelden zijn Médoc, Haut-Médoc, Graves, Saint-Emilion, Pomerol en Sauternes.

  • Gemeente-appellations

Gemeente-appellations komen alleen voor op de linkeroever. Binnen Haut-Médoc hebben zes gemeenten recht op een eigen appellation: Pauillac, Saint-Estèphe, Saint-Julien, Margaux, Moulis-en-Médoc en Listrac-Médoc. Binnen het district Graves is in 1987 de gemeente-appellation Pessac-Léognan ingesteld. Deze appellations omvatten slechts 5 procent van de productie, maar de wijnen zijn gezichtsbepalend voor de wijnstreek Bordeaux. Het onderscheid tussen gemeente- en districts-appellations zegt niet altijd iets over de grootte van het gebied. Sommige districten zijn zelfs kleiner dan de gemeente-appellations. De gemeente-appellations horen bij een bepaalde gemeente, maar dat verschil tussen districten en gemeenten is niet altijd erg duidelijk. Hierna volgt een overzicht van de appellations van Bordeaux met bijbehorende druivenrassen en wijnkleuren.

Toon tabel: Algemene appellations van Bordeaux

Eerste en tweede wijnen

Een belangrijk verschil tussen Bordeaux en veel andere wijngebieden is de gemiddelde grootte van de bezittingen. Door de grote omvang kunnen er binnen hetzelfde wijngoed verschillen bestaan in terroir. Een gemiddeld château heeft meerdere terroirs, waarop meestal het druivenras staat dat er het best bij past. Ook is er vaak een deel met jongere en een ander deel met oudere druivenstokken. Dat levert een grote variatie aan wijnen op, die de wijnmaker apart laat rijpen. Pas in een later stadium vindt de selectie plaats welke cuves voor de eerste en welke voor de tweede wijn gebruikt worden.

Zoete wijnen

Er zijn verschillende methoden om zoete wijnen te maken. Bordeaux maakt ‘Vins moelleux’ en ‘Vins liquoreux’. Deze twee wijntypen zijn beide wit en zoet, maar verder zijn er grote verschillen:

Vins moelleux zijn vrij eenvoudige zoete witte wijnen. Een bekend voorbeeld is de Graves Supérieures. Die wordt meestal gemaakt door zoete, ingedikte most aan de droge wijn toe te voegen. Dit wijntype is halfzoet (demi-sec, halbtrocken).

Vins liquoreux zijn volle en honingachtige zoete witte wijnen van druiven die zijn aangetast door de pourriture noble. Een andere naam is ‘edelzoete wijnen’ of ‘botrytiswijnen’, naar de schimmel die de edele rotting veroorzaakt: de botrytis cinerea (§ 3.4.1 en 4.5.5).

Toon tabel: Districts-appellations linkeroever

Bij die selectie gebruikt de wijnmaker alleen de meest interessante wijnen voor de assemblage van de ‘eerste wijn’. Van de wijnen die over zijn, maakt hij de ‘tweede wijn’. In heel matige jaren gaat niet alle beschikbare wijn in de tweede wijn.

Op deze manier kunnen wijnmakers in de Bordeaux een hoog kwaliteitsniveau bereiken, zelfs in jaren dat het tegenzit. De wijnmaker bewaakt de kwaliteit door een eerste wijn van hoog niveau te maken. Die kan hij laten verouderen. Tegelijkertijd maakt hij een tweede wijn, bedoeld om jonger te drinken. Enkele domaines gaan daarbij zo ver dat ze in sommige jaren helemaal geen eerste wijn maken. Het bekendste voorbeeld daarvan is Château d’Yquem in Sauternes. Dit huis maakt alleen in de beste jaren een eerste wijn.

Château

Van de ongeveer 12.500 wijnproducenten in Bordeaux noemen 5000 zich ‘château’. ‘Château’ is de algemene benaming voor een wijnhuis in Bordeaux. Dat kan een kasteel zijn, maar ook een eenvoudige wijnboerderij of zelfs een aantal schuren. Van château Latour bijvoorbeeld is alleen de toren bewaard gebleven – ‘tour’ betekent toren. Veel producenten gebruiken voor hun eerste wijn wel de aanduiding ‘château’, maar niet voor hun tweede wijn.

Problemen in Bordeaux

Ook een groot en beroemd wijngebied moet met zijn tijd meegaan. Door de toenemende populariteit van wijnen uit de ‘nieuwe wereld’ worden de eenvoudige wijnen uit Bordeaux (vooral AC Bordeaux en AC Bordeaux Supérieur) minder gemakkelijk verkocht. Er zijn overschotten en faillissementen. Tussen 2005 en 2010 is het wijngaardareaal 10.000 hectare kleiner geworden. In veel gevallen is er gerooid met subsidie van de Europese Unie. Bovendien worden onverkoopbare voorraden door de overheid opgekocht en gedistilleerd. Er is hoop dat de nieuwe wijnwetgeving meer mogelijkheden biedt om modern gemaakte wijnen succesvol op de markt te brengen. Bijvoorbeeld door ook het druivenras op het etiket te vermelden.

Toon tabel: Districts-appellations middengedeelte (Entre-Deux-Mers)
Toon tabel: Districts-appellations rechteroever
Toon tabel: Gemeente-appellations linkeroever

De wijn wordt overgepomt in een andere cuve; de rode wijn ligt te rijpen in de fusten

Sluwe Chinezen

De laatste jaren zijn er al een heel aantal bezittingen in Bordeaux gekocht door rijke Chinezen. Ze lijken vooral geïnteresseerd in châteaus met namen waarin bijvoorbeeld Latour, Lafite, of Cheval blanc voorkomt. Het laat zich raden waarom.

Aan de slag met wijn

Alles over wijn in één compleet overzicht?

Koop dan het SVH boek 'Aan de slag met wijn'! Klik hier.