Mijn Passie

Log hier in met je Entree account

Wijngebied: Bourgogne

Bourgogne

Historie en achtergrond

Bourgogne heeft een lange wijntraditie; het is een oud en vermaard wijngebied. In 400 na Christus was er al wijnbouw op redelijke schaal. In de elfde eeuw vestigde de Cisterciënzer kloosterorde zich in Cîteaux en Vougeot. De monniken ontwikkelden de ‘climats’. Dat zijn delen van het wijngebied die vanwege hun speciale ‘terroir’ herkenbare en typische wijnen opleverden.

Veel later zijn daar de Premiers en de Grands Crus uit voortgekomen.

Kenmerken van het gebied

Bourgogne is een ingewikkeld wijngebied: het is erg versnipperd en heeft veel classificaties. Voor wijnliefhebbers is het daarom een bijzonder uitdagende streek. De wijnen kunnen het ene jaar fabuleus zijn en het andere jaar teleurstellend. Daar zijn drie belangrijke verklaringen voor:

  • Vrijwel alle wijnen zijn monocépages. Een wijnmaker kan een tegenvallende kwaliteit van de druiven dus niet compenseren door assemblage met andere rassen (zie § 4.2.4).
  • De Pinot noir loopt vroeg uit en rijpt ook vroeg. In het koele klimaat van Bourgogne doet deze druif het goed, maar omdat hij zo vroeg uitloopt, is hij ook zéér gevoelig voor vorst in het voorjaar. De Chardonnay geeft minder problemen.
  • De specifieke appellationwetgeving, met een zeer nauwkeurige herkomstindeling. Het bezit van wijngaarden is heel versnipperd. Dezelfde appellation kan hierdoor veel verschillende wijnboeren omvatten, die allemaal hun eigen methode toepassen. Daarom geeft de naam van de appellation lang niet altijd alle informatie over de staat van de wijn. De naam is dezelfde, maar de kwaliteit kan sterk uiteenlopen, afhankelijk van de wijnboer.

Appellation Contrôlée wetgeving

Wie de Bourgogne als wijngebied wil begrijpen, moet de appellationwetgeving kennen. Van alle Franse wijngebieden heeft de Bourgogne de meest nauwkeurige herkomstindeling. Het was een van de eerste Franse gebieden met een eigen Appellation Contrôlée – in 1936. In deze regionale wetgeving zijn allerlei zaken geregeld, zoals de aanplant van druiven­rassen, de manier van snoeien en de maximale rendementen per hectare. Het doel van deze regelgeving is de kwaliteit en het karakter van de wijnen zo veel mogelijk te garanderen. De herkomstwetgeving in de Bourgogne maakt eerst onderscheid in vier verschillende niveaus.

Algemene kenmerken Bourgogne

 
 

Terroir

Bodem
Veel kalk
Klimaat
Gemiddelde temperatuur: 10,5°C
Gemiddeld aantal zonuren: 1750
Belangrijkste druivenrassen
Blauw:
  • Pinot noir
  • Gamay
Wit:
  • Chardonnay
  • Aligoté
 

Wijngaard

Wijngaardareaal
29.000 hectare
Totale productie
1,4 miljoen hectoliter
 

Vinificatie

Soorten wijn
Wit: 67%
Rood en rosé: 32%
Crémant: 8%
 

Appellations

Indeling in appellations
Zeer nauwkeurige indeling op basis van terroir. Daardoor veel verschillende appellations
 
Onderverdeling in regio’s
Chablis
Côte d’Or:
  • Côte de Nuits
  • Côte de Beaune
Côte Chalonnaise
Mâconnais

Van laag naar hoog zijn dat:

regionale appellations;

  • gemeente-appellations;
  • appellations met de vermelding ‘Premier Cru’;
  • appellations met de vermelding ‘Grand Cru’.


Figuur 8.4: Indeling appellations Bourgogne

Regionale appellations (appellations régionales)

De regionale appellation is de basisappel­la­tion. Ongeveer 51 procent van de wijnproductie in Bourgogne heeft een regionale appellation. De regionale appellations bestaan uit een aantal wijnsoorten (zie tabel Regionale appellations hierna).

De maximum toegestane productie voor de regionale appellations in Bourgogne is:

  • Gemeente-appellations (appellations communales)

De wijnen uit de gemeente-appellations worden genoemd naar de gemeente waar de druiven geoogst zijn, bijvoorbeeld Gevrey-Chambertin, Pommard, Mercurey, of Pouilly. Er zijn in Bourgogne 44 gemeenten die recht hebben op een eigen appellation, in totaal ongeveer 42,5 procent van de productie.

De maximum toegestane productie voor de gemeente-appellations in Bourgogne is:

Toon tabel: Regionale appellations
  • Appellations met de vermelding ‘Premier Cru’

De betere wijngaarden van een gemeente kunnen recht hebben op de vermelding ‘Premier Cru’. Dit staat duidelijk vermeld op het etiket, bijvoorbeeld met de aanduiding: Appellation <gemeentenaam> Premier Cru Contrôlée. Meestal staat ook de naam van de wijngaard op het etiket. In totaal zijn er 562 van deze appellations. De meeste hebben een kleine oppervlakte. Ongeveer 5 procent van de productie uit Bourgogne komt op de markt als Premier Cru.

De maximum toegestane productie voor de Premier Cru appellations in Bourgogne is:

40 hl/ha

  • Appellations met de vermelding ‘Grand Cru’

De beste wijngaarden zijn geklasseerd als Grand Cru. Er zijn 33 van deze wijngaarden, die ongeveer 1,5 procent van de Bourgogneproductie opleveren.

De maximum toegestane productie voor de Grand Cru appellations in Bourgogne is:

Gemeenten met en zonder Grand Cru

Veel gemeenten hebben geen enkele Grand Cru, andere hebben een flink aantal. De gemeenten Vosne-Romanée en Gevrey-Chambertin spannen de kroon: ze hebben respectievelijk acht en negen wijngaarden die recht hebben op de status ‘Grand Cru’. Vaak is de naam van de belangrijkste wijngaard ook onderdeel van de naam van de gemeente. Voorbeelden hiervan zijn Vosne-La Romanée en Gevrey-Chambertin, Chambolle-Musigny, Aloxe-Corton, en Chassagne-Montrachet.

Assemblages van appellations

In Bourgogne worden ook assemblages gemaakt van wijnen uit verschillende appellations. Deze wijnen zijn gemaakt van druiven die elk recht hebben op een gemeente-appellation, maar afkomstig zijn uit verschillende dorpen. Meestal kiest de wijnmaker voor deze oplossing omdat hij te weinig wijn van één bepaalde appellation heeft om deze zelfstandig op de markt te brengen. Dit komt voor bij wijngaarden uit verschillende dorpen en bij wijngaarden uit hetzelfde dorp.

Als er geen specifieke wijngaard op het etiket vermeld staat, maar wel ‘Premier Cru’, is de wijn een assemblage van een aantal Premiers Crus uit hetzelfde dorp. Deze wijnen hebben appellations als Côte de Nuits-Villages of Côte de Beaune-Villages.

Toegestane rendementen

Om de kwaliteit van de wijn uit een gebied te garanderen, zijn er wettelijke beperkingen aan de hoeveelheid wijn die men mag produceren: het maximale rendement. Dit rendement is per appellation vastgesteld. Het rendement wordt uitgedrukt in hectoliters wijn per hectare. 40 Hectoliter per hectare (hl/ha) betekent dus dat er per hectare maximaal 4000 liter wijn gemaakt mag worden. De maximale rendementen zijn afhankelijk van de weersomstandigheden, die in Bourgogne van jaar tot jaar sterk kunnen verschillen. Hierdoor kan de opbrengst sterk variëren. In jaren met een overvloedige oogst mag men daarom 20 procent meer wijn maken dan wettelijk is toegestaan. Het controlerend orgaan moet een ontheffing verlenen, maar in de hedendaagse praktijk verleent het die ontheffing bijna jaarlijks. Daarom is met ingang van 2003 een nieuw systeem ingevoerd, waarin het gemiddelde rendement over een periode van tien jaar is vastgelegd.

Wie in overvloedige jaren meer heeft geproduceerd dan het basisrendement, moet dat in andere jaren compenseren door een lagere productie.

Toon tabel: Grand Cru wijngaard

* Appellation ligt in twee gemeenten

Grand Cru Les Bonnes Mares
Grand Cru Les Bonnes Mares

Verscheidenheid door bodemverschillen

Bourgogne bestaat uit vier regio’s:

  • Chablis (17,5%);
  • Côte d’Or (36%). Dit gebied valt uiteen in de volgende twee gebieden:
    • Côte de Nuits;
    • Côte de Beaune;
  • Côte Chalonnaise (16%);
  • Mâconnais (25%).

Tussen deze hoofdgebieden liggen nog een aantal kleinere en minder belangrijke herkomstgebieden. De Côte d’Or is het hoofdgebied van de Bourgogne.

Sommigen beschouwen Beaujolais ook als onderdeel van Bourgogne. Dit boek doet dat echter niet, omdat Beaujolais andere druivenrassen gebruikt en een andere wetgeving heeft dan Bourgogne.

De appellationwetgeving in Bourgogne is gebaseerd op de bodemsamenstelling. Die is bijzonder gevarieerd. Deze variatie is ontstaan doordat het gebied op een breuklijn ligt, waardoor veel verschillende aardlagen aan de oppervlakte zijn gekomen.

Het meest bepalend is een dikke kalklaag in Chablis en in de Côte de Beaune bij Corton en Meursault. Op deze plaatsen is de grond meer geschikt voor de Chardonnaydruif.

De Côte d'Or is een reeks heuvels die van noord naar zuid loopt. De wijngaarden liggen op de oostelijke hellingen en profiteren maximaal van de ligging op de zon.

Figuur 8.5: Ligging wijngaarden Bourgogne
Figuur 8.5: Ligging wijngaarden Bourgogne

Wijngaard met oude stokken
Wijngaard met oude stokken

De beste wijngaarden liggen halfhoog op de helling, tussen 250 en 300 meter hoogte. De grond is er redelijk arm en de druif moet goed zijn best doen om aan voeding te komen. Veel wijngaarden die hier liggen, hebben een Premier Cru of zelfs een Grand Cru appellation.

De dalen zijn meestal veel vruchtbaarder. De druif heeft het hier gemakkelijker, maar bereikt ook een minder hoge kwaliteit. De wijngaarden die hier liggen, hebben meestal de regionale appellation.


Handelshuizen

Het wijngaardbezit in Bourgogne is erg versnipperd, vooral in Côte de Nuits en Côte de Beaune: er zijn veel eigenaren die minder dan een hectare bezitten. Dat is niet veel, en de opbrengst is zo klein dat het niet aantrekkelijk is om bijvoorbeeld grote investeringen te doen. Hierdoor is het niet altijd mogelijk een goede wijn te maken.

Die situatie heeft in de Bourgogne geleid tot de opkomst van handelshuizen. Deze kopen druiven of jonge wijn van kleinere boeren. Per appellation verzamelen ze kleine hoeveelheden en brengen de wijnen op de markt onder de naam van het handelshuis, met de bijpassende appellation. Bekende voorbeelden van deze handelshuizen zijn Jadot, Drouhin, Bouchard, Bichot, Faiveley en Latour. Overigens bezit een deel van de handelshuizen zelf ook wijngaarden. Enkele handelshuizen behoren zelfs tot de grootste wijngaardbezitters.

De handelshuizen hadden vroeger een grotere rol dan nu; veel kleine producenten brengen hun wijn nu zelf op de markt.

Figuur 8.6: Toelichting Bourgogne-etiket

Bron van vernieuwing

Verschillende vinificatietechnieken die overal ter wereld worden toegepast, zijn in de Bourgogne ontwikkeld:

  • alcoholische gisting van witte wijnen in eikenhouten vaten;
  • bâtonnage: het oproeren van de lie zodat de wijn een vollere en zachtere smaak krijgt;
  • koude voorweking (macération à froid), om meer kleur uit de druivenschillen te trekken.

Etiket

Om een Bourgogne-etiket te kunnen lezen moet je de appellationwetgeving begrijpen. Bovendien moet je de plaatsnamen van iedere regio kennen:

  • Alleen bij de laagste appellation staat het druivenras op het etiket: Bourgogne Aligoté, Bourgogne Chardonnay of Bourgogne Pinot noir.
  • Bij de hogere appellations staat de gemeentenaam genoemd.
  • Bij de Grands Crus staat alleen de naam van de wijngaard vermeld, en vaak is deze opgenomen in de gemeentenaam. Enkele Grands Crus wijken echter van deze gemeentenaam af: Clos de la Roche, Clos de Tart en Clos des Lambrays (in Morey-Saint-Denis), Bonnes Mares (in Morey-Saint-Denis en Chambolle-Musigny), Richebourg, Échézeaux, Grands-Échézeaux, La Tâche en La Grande Rue (in Vosne-Romanée).

Distillaten

Net zoals in veel wijngebieden wordt er ook gedistilleerd in de Bourgogne. Van het druivenafval stookt men Marc de Bourgogne en van wijn kan men eventueel Fine de Bourgogne maken. Ook deze distallaten hebben een officiële appellation.

Grand Cru Latricières-Chambertin
Grand Cru Latricières-Chambertin

Taal van de Bourgogne
  • Veel etiketten van Bourgognewijnen bevatten de volgende termen:
Toon tabel: Franse term

Steengroeve bij Chassagne
Steengroeve bij Chassagne

Aan de slag met wijn

Alles over wijn in één compleet overzicht?

Koop dan het SVH boek 'Aan de slag met wijn'! Klik hier.