Mijn Passie

Log hier in met je Entree account

Wijngebied: Alsace

Alsace (Elzas)

Kenmerken van het gebied

De Elzas is een heuvelachtige streek in Noordoost-Frankrijk. Het wijngebied ligt aan de oostelijke kant van de Vogezen tegen het Rijndal. De hellingen van de Vogezen bieden bescherming tegen het koele klimaat en de regen vanuit het westen. Er heerst daardoor een bijzonder mesoklimaat: warmer en droger dan aan de westelijke kant. Er valt gemiddeld 450 à 500 millimeter regen per jaar: een ideaal klimaat voor druiventeelt. Het gebied heeft meestal een overvloedige oogst. Het toegestane rendement voor de gewone AOP loopt in de praktijk tegen de 75 hectoliter per hectare. De Elzas heeft een complexe geologische bodemstructuur met lagen graniet, kalk, klei, leisteen en zandsteen. Door deze verschillende bodemsoorten is er een grote verscheidenheid in het karakter van de wijnen.

De wijngaarden bestaan uit smalle stroken, die verspreid liggen over een groot aantal heuvels op 200 tot 400 meter hoogte. De lengte ervan varieert van 1,5 tot 3 kilometer.

De Elzas is een langgerekt gebied. De wijngaarden strekken zich uit van Straatsburg in het noorden (Bas-Rhin) tot aan Mulhouse in het zuiden (Haut-Rhin). ‘Rhin’ verwijst naar de rivier de Rijn. Haut-Rhin levert meer en betere wijnen dan Bas-Rhin.

De grens tussen ‘Haut’ en ‘Bas’ ligt onder Sélestat, de wijnhoofdstad van het gebied. Rond Colmar liggen de bekendste wijndorpen zoals Riquewihr, Ribeauvillé, Wintzenheim, Bennwihr, Turckheim en Bergheim. Niet alleen aan de plaatsnamen kun je nog aflezen dat het gebied lange tijd Duits is geweest, ook het landschap heeft Duitse trekjes.

Figuur 8.3: Klimaatinvloeden Elzas
Figuur 8.3: Klimaatinvloeden Elzas

Elzas en Duitsland

De Elzas is Frankrijk op z’n Duits of Duitsland op z’n Frans. Het gebied hoorde afwisselend bij Frankrijk en Duitsland. Nog steeds onderscheidt de Elzas zich in veel opzichten van andere Franse wijngebieden. Bijvoorbeeld in de aanplant van druivenrassen zoals Riesling en Gewurztraminer. De namen van de druivenrassen staan op het etiket en de wijn zit in een karakteristieke lange, slanke fles.

Wijnen uit de Elzas

Elzasser wijnen zijn bijna altijd gemaakt van één druivenras: ze zijn monocépages. Omdat het druivenras zo’n grote invloed heeft op de smaak, kun je niet spreken van dé Elzasser wijn. Bovendien leveren de uiteenlopende bodemsoorten in de Elzas veel verschillende druiven en wijnen op.

Algemene kenmerken Elzas (Alsace)

 
 

Terroir

Bodem
Graniet, kalk, klei, leisteen, zandsteen
Klimaat
Gemiddelde temperatuur: 10,1°C
Gemiddeld aantal zonuren: 1700
Belangrijkste druivenrassen
Blauw:
  • Pinot noir
Wit:
  • Riesling
  • Pinot gris
  • Pinot blanc
  • Muscat d’Alsace
  • Gewurztraminer
 

Wijngaard

Wijngaardareaal
15.600 hectare
Totale productie
1.200.000 hectoliter per jaar
De Elzas produceert ongeveer 20% van de witte AOP-wijnen van Frankrijk
 

Vinificatie

Soorten wijn
Wit: 93%
Rood en rosé: 7%
 

Herkomstgebieden

Indeling in appellations
Alsace
Alsace Grand Cru
Crémant d’Alsace  

Riesling, Pinot gris, Gewurztraminer en Muscat worden algemeen gezien als de beste, ofwel ‘edele’ druivenrassen. Alleen deze rassen zijn toegestaan voor Grand Cru. Van deze vier is de Riesling wellicht het meest interessant. De wijn van deze druif is meestal droog en kan in de beste gevallen bijzonder goed rijpen. In tegenstelling tot de meeste witte wijnen heeft Riesling vaak enkele jaren nodig om zich te ontwikkelen. Naarmate hij verder rijpt, ontwikkelt Riesling vaak een karakteristieke, minerale geur. De Fransen noemen deze geur goût de pétrole, omdat de geur op benzine lijkt. Voor liefhebbers zijn die wijnen het summum.

De Elzas
De Elzas

Pinot gris en Gewurztraminer zijn geschikt voor de productie van zoete, rijke wijnen. Gewurztraminer heeft een kruidig aroma. Pinot gris werd vroeger Tokay d’Alsace genoemd. Om verwarring met de Hongaarse Tokaj te voorkomen, heet hij nu Pinot gris. De Muscatdruif is ook bijzonder aromatisch. In de rest van de wereld maakt men er vaak een versterkte wijn van. De onversterkte, droge variant is een specialiteit van de Elzas.

‘Edelzwicker’ en ‘Gentil’ zijn voorbeelden van wijnen die zijn samengesteld uit meerdere druivenrassen. Voor deze simpele wijnen gebruikt de wijnmaker vaak eenvoudige rassen, zoals Chasselas, Pinot blanc en Sylvaner.

De meeste Elzasser wijnen zijn wit, maar er wordt ook rode wijn gemaakt. Die is altijd van de Pinot noir. In veel gevallen zijn de rode wijnen rosé-achtig: heel licht en fruitig. Een bijzondere Elzasser wijn is de Klevener de Heiligenstein. Zoals de naam al aangeeft komt de wijn uit Heiligenstein en omgeving. Hij is gemaakt van de Klevenerdruif, ook wel Savagnin rose genoemd. Het is een weinig voorkomend, licht aromatisch druivenras dat afstamt van de Traminer.

Duitse en Elzasser wijnen: overeenkomsten en verschillen

De Elzas is nu Frans grondgebied, maar hoorde in het verleden verschillende malen bij Duitsland. Elzasser en Duitse wijnen lijken daarom veel op elkaar.

Toon tabel: Elzasser en Duitse wijnen

Karakteristieke vakwerkhuizen met wijngaarden
Karakteristieke vakwerkhuizen met wijngaarden

Appellation Contrôlée wetgeving

In tegenstelling tot andere Franse wijngebieden zijn de Elzasser wijnen niet genoemd naar dorpen of gebieden waar ze vandaan komen, maar naar de druivenrassen waarvan ze gemaakt zijn. Alleen de Grand Cru-wijnen hebben een nadere plaatsbepaling. De Elzas heeft de volgende indeling in AOP’s:

AOP Alsace

Deze bestaat sinds 1962. Het is de basisappellation voor alle ‘gewone’ wijngaarden. Ze liggen vaak lager op vruchtbare grond, en de oogstrendementen zijn hoog. Dat zijn geen ideale omstandigheden voor de productie van grote kwaliteitswijnen. Het maximum toegestane rendement is voor witte druiven wettelijk vastgesteld op 80 hectoliter per hectare + PLC (‘plafond limite de classement’; jaarlijks vastgestelde marge die de wijnmaker meer mag produceren dan de wettelijke grens). Voor Pinot noir is dat 75 hectoliter per hectare + PLC. Binnen deze appellation bestaan grote onderlinge verschillen in smaak en druivenras. Kwaliteitshuizen zullen bewust voor een lager rendement kiezen.

  • AOP Alsace Grand Cru

Wijnen van de betere wijngaarden hebben sinds 1975 recht op de appellation Alsace Grand Cru, gevolgd door de naam van het gebied. Er zijn eenenvijftig Grand Cru-gebieden, met in totaal 700 hectare wijngaard. Bekende voorbeelden zijn: ‘Hengst’, ‘Spiegel’, ‘Schlossberg’, ‘Sporen’ en ‘Brand’. Alleen de druiven­rassen Riesling, Gewurztraminer, Pinot Gris en Muscat zijn toegestaan. Pas na een proeftechnische en analytische keuring mag wijn als Grand Cru op de markt komen. Het maximale rendement is 55 hectoliter per hectare. Dit mag jaarlijks verhoogd worden met maximaal 20 procent, afhankelijk van de conditie van de wijngaard.

  • AOP Crémant d’Alsace

Deze appellation is in 1976 ingesteld voor de mousserende wijnen uit de Elzas. Zij geldt voor wijnen die gemaakt zijn volgens de méthode traditionnelle met een tweede gisting op fles. De minimale rijpings­periode is negen maanden. De Riesling, Pinot blanc en Pinot gris zijn de belangrijkste druiven, maar andere Elzasser druivenrassen zijn toegestaan. Er is ook een Rosé Crémant van de Pinot noir.

De wijnen moeten in de streek zelf gebotteld worden. Door deze regel uit 1972 is de kwaliteit van Elzasser wijnen duidelijk verbeterd. De karakteristieke lange, slanke, groene fles is al sinds 1959 verplicht.

Oogst
Oogst

Laat geoogste druiven

Vanwege het warme najaar in de Elzas is het voor wijnboeren interessant om druiven laat te oogsten. Daarom heeft de Elzas nog twee wettelijk beschermde begrippen, die aangeven dat wijn van laat geoogste druiven is gemaakt:

Vendange Tardive

Vergelijkbaar met de Duitse Spätlese of Auslese (zie § 12.1.2). Toegestane druivenrassen zijn dezelfde als bij de Grand Cru: Riesling, Gewurztraminer, Pinot gris en Muscat. Het minimale suikergehalte van de most van deze druiven is:

  • Muscat en Riesling: 220 gram per liter;
  • Gewurztraminer en Pinot gris: 243 gram per liter.

Dat betekent niet dat alle Vendanges Tardives zoet zijn. Sommige wijnmakers kiezen voor de productie van droge Vendanges Tardives. Het verschil tussen droge of zoete wijn staat niet op het etiket. De wijndrinker zal dus bij de eerste aanschaf van een bepaalde Vendange Tardive moeten navragen of de wijn droog of zoet is.

Sélection de grains nobles

Deze wijnen zijn altijd zoet, want ze zijn gemaakt van druiven die zijn aangetast door de pourriture noble (edele rotting, zie § 4.5.5). Het minimale suikergehalte van deze druiven is bij de oogst duidelijk hoger dan bij Vendange Tardive:

  • Riesling en Muscat: 256 gram per liter;
  • Pinot Gris en Gewurztraminer: 279 gram per liter.

Deze wijnen zijn vergelijkbaar met de Duitse Beeren­auslese of Trockenbeerenauslese (zie § 12.1.2). Andere druivenrassen komen niet in aanmerking voor deze aanduiding.

Chaptalisatie is niet toegestaan bij wijnen van laat geoogste druiven. Dat is ook niet nodig. Immers, het natuurlijke zoetgehalte is al zo hoog dat de wijnmaker geen suiker aan de most hoeft toe te voegen om een hoger alcoholgehalte te bereiken.

De oogst van de Vendanges Tardives en de Sélections de Grains Nobles mag niet eerder dan 15 dagen na de officieel vastgestelde oogstdatum beginnen.

Elzasser gastronomie

De Elzas kent veel goede restaurants en bekende streekgerechten. De Munsterkaas en de zuurkoolschotel zijn het meest bekend. Bij Munsterkaas drinkt men ter plaatse een rijke Gewurztraminer en bij de Elzasser zuurkool komt een Riesling goed tot zijn recht.

Aan de slag met wijn

Alles over wijn in één compleet overzicht?

Koop dan het SVH boek 'Aan de slag met wijn'! Klik hier.